Thứ Hai, 27 tháng 7, 2015
Sự việc biến đổi, tiến lên, bằng những bước nhảy vọt nữa. Nhung đâu có phải là một sự tiến triển dễ dàng. Có những sức mạnh đẩy ta tới, kéo ta lên. Có những sức mạnh kèm ta lại, nén ta xuống. Mâu thuẫn giữa cũ và mói, giữa địch và ta, giữa kháng chiến và phản kháng chiến, giữa cách mạng và phản cách mạng.
Tìm tài liệu một vấn đề gì, một nhân vật nào, ta phải đi sâu vào những mâu thuẫn nội tại ở trong vấn đề ấy, nhân vật ấy. Tìm hiểu mâu thuẫn như vậy có ích lợi gì? Nó giúp ta biết được nguyên nhân và tính chất của mỗi sự việc phong trào.
Tìm tài liệu một vấn đề gì, một nhân vật nào, ta phải đi sâu vào những mâu thuẫn nội tại ở trong vấn đề ấy, nhân vật ấy. Tìm hiểu mâu thuẫn như vậy có ích lợi gì? Nó giúp ta biết được nguyên nhân và tính chất của mỗi sự việc phong trào.
Nguyên nhân ví như tên bảo vệ nọ đi lùng chi cướp bóc chứ không đốt phá và chém giết. Vì sao như thế? Vì tuy nó tham tiền đi lính cho giặc, nhưng lòng thương đồng bào vẫn đang còn khiến nó chưa thể làm được các việc tàn ác mà bè bạn nó vẫn làm. Hiểu rõ mâu thuẫn trong lòng nó, ta mới hiểu nguyên nhân hành động của nó.
Tính chất ví như cùng hai anh dân quân có tính thần yêu nước xông lên giết giặc, nhưng anh thứ nhất vừa yêu nước lại vừa sợ chết nên ra trận hay do dự, anh thứ hai tuy cũng yêu nước, cũng sợ chết, nhưng lại căm thù Tây hiếp vợ mình, nên ra trận gan góc hung hãn hơn.
Hiểu rõ những mâu thuẫn trong lòng các nhân vật ấy, ta mói vẽ được cái tính chất riêng biệt của họ.
Tóm lại, có vào sâu trong những mâu thuẫn của sự việc phong trào, ta mới hiểu được vì sao phong trào đã tiến thế này, sự việc đã đi thế khác.
Nó giúp cho ta biết cái gì nên nâng đỡ và cái gì phải đả phá. Ví dụ: trong một phong trào bán thóc cho Chính phủ, có những người hăng hái xung phong bán thực nhiều, có những người lại đi thu giấu thóc. Ta cần hiểu rõ những mâu thuẫn đó để trong tác phẩm đề cao những người thứ nhất và đả kích những người sau. Trong nhiều trường hợp, cái đáng cho ta đề cao lại là những lực lượng đang còn non yếu hay bị đè nén, chà đạp. Và cái đáng cho ta đả kích lại là những lực lượng còn chắc chắn, vững vàng. Những lúc ấy vào sâu trong mâu thuẫn rất cần, vì nếu chì nhìn trên bề mặt, thì ta sẽ không thấy đúng sự thật. Nếu nhìn vào nội thành hiện giờ, chỉ thấy có súng ống, xe cộ của giặc, lụa là phấn son của bọn Việt gian, ta sẽ tả thành một cảnh an toàn. Nhưng có nhìn đến sự căm hòn sôi sục trong lòng mọi người, sự hoạt động của những bàn tay công nhân, học sinh, các dội du kích biệt động, ta mói thấy được cả sức sống đang sắp vươn lên để chôn thấy giặc.
Tìm hiểu mâu thuẫn, ta mới thấy cái giá máu, giá nước mắt và mồ hôi của công tác để đề cao nó. Ví dụ, tả người trí thức kia đi vào quần chúng, ta phải hiểu cho được sự tranh đấu tư tưởng trong lòng anh, thì mói nói hết cái giá trị của việc anh đi vào quần chúng. Tả người dân quân ôm bom ba càng lao mình vào xe tăng, ta phải biết những giằng co trong lòng anh trước phút do dự, một bên là sự sống hạnh phúc riêng mình, một bên là quyền lọi của dân tộc, đoàn thể, thì ta mới tả được cái hy sinh vĩ đại của anh.
Tìm hiểu mâu thuẫn, ngoài ra lại còn giúp cho tác phẩm khỏi đơn thuần, phiến diện. Ta không đứng trung lập giữa bóng tối và ánh sáng, nhưng không phải trong tác phẩm của ta chỉ đưa có phần ánh sáng mà thu giấu bóng tối đi. Trái lại, bóng tối phải được vẽ bên cạnh ánh sáng, dể càng làm tôn ánh sáng lên, cho ta thấy tất cả cái rực rỡ của ánh sáng. Một tác phẩm trình bày sự việc với tất cả những mâu thuẫn của nó bao giờ cũng dồi dào linh động.
Đọc thêm tại:
