Thứ Hai, 27 tháng 7, 2015
Hoàn cảnh làm khung cho sự việc. Hoàn cảnh lại còn chi phối quyết định cả sự việc. Lấy tài liệu về đội du kích Lê Hồng Phong, chúng ta cần phải biết hoàn cảnh Quảng Trị năm 1947. Chẳng những vì nó làm khung cho đề tài, nhung chính vì hoàn cảnh Quảng Trị năm ấy đã ảnh hưởng chi phối nhiều đến sự thành lập, việc trưởng thành, kỹ thuật, chiến thuật của đội du kích ấy. Xét về hoàn cảnh, chúng ta phải xét cho đầy đủ nhưng đối với chúng ta có ba phương diện này cần phải chú ý, đặc biệt là giai cấp, không gian và thời gian.
Giai cấp – Thành phần giai cấp là cái chi phối nhiều nhất đến hành động tâm lý của mỗi người. Cuộc kháng chiến là của toàn dân nhưng mỗi giai cấp tham gia một cách khác. Người trí thức có thể đi đánh giặc chết anh hùng ngoài mặt trận nhưng không thể như anh nông dân lầm lỳ cầm súng canh đêm suốt năm ở đầu thôn. Ông cán bộ nhà giàu đi cổ động việc giảm tô không hăng hái bằng anh cán bộ thiếu ruộng.
Tìm hiểu được giai cấp, chúng ta mới hiểu được sự thực và tả đúng sự thực. Hon thế, ta mới nắm được những nét chung của nhiều hiện tượng riêng biệt, lẻ tẻ và do đó có thể thống nhất các hiện tượng ấy vào một nhân vật điển hình. Ta đem cái tả khuynh của anh nông dân noi này ghép vào cái hữu khuynh của anh nông dân noi khác mà không sợ sai, vĩ ta đã biểu rằng giai cấp nông dân vừa, hay tả và hữu khuynh trên con đường tranh đấu của mình.
Hon thế nữa, hiểu rõ tính chất giai cấp, ta có thể bịa ra sự thực mà vẫn không sai. Trong sự thực làm gì có người hỏi: “Bàn tay thứ ba ở đâu?” như Harpagon của Moliere, hay trước khi chết còn xem triển lãm tiền bạc của mình như Grandet của Balzac. Mặc dù thế, hai việc ấy vẫn đúng sự thực một trăm phần trăm vì nó nói được cái biển lận tột cùng của giai cấp tư sản.
Không gian – Hoàn cảnh không gian ở ta cũng chi phối rất nhiều đến sự việc. Đất đai quá dài, quá khác nhau trong hình thế nên chỉ cách xa vài, ba trăm cây số là đã phải đếm xỉa đến địa phương tính với những ngôn ngữ, phong tục, tinh thần, y phục của từng vùng rồi. Chúng ta đã mang máng thấy sự khác nhau giữa một cán bộ Quảng Trị và một cán bộ Thừa Thiên, giữa một người lính Nghệ An và một người lính Thanh Hóa.
Chiến tranh lại chia địa phương ra nhiều vùng: bị chiếm, tự do, căn cứ, du kích, giải phóng. Một buổi chợ nhiều giấy tây, dầu hỏa ở gần đồn địch khác hẳn một buổi chợ chỉ có khoai sắn vùng chiến khu. Cái cảnh tản cư trong kịch Cái vũng vùng tự do, không tìm thấy ở vùng bị chiếm.
Tìm tài liệu phải chú ý đến hoàn cảnh không gian, chúng ta mới tả được đúng sự thực và hơn nữa, mới có thể đưa ra được những nét độc đáo riêng biệt của từng vùng.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: ca
dao viet nam, vai trò của
ngôn ngữ
